Uyan! Şiiri
Mehmet Âkif Ersoy · İlk yayın: Safahat 5. kitap Hatıralar (1917); şiirin altındaki tarih: 5 Şubat 1330 (18 Şubat 1915) · 40 dize
Baksana kim boynu bükük ağlayan?
Hakk-ı hayâtın senin ey müslüman!
Kurtar o bîçâreyi Allah için,
Artık ölüm uykularından uyan!
Bunca zamandır uyudun, kanmadın;
Çekmediğin kalmadı, uslanmadın.
Çiğnediler yurdunu baştan başa,
Sen yine bir kerre kımıldanmadın!
Ninni değil dinlediğin velvele...
Kükreyerek akmada müstakbele
Bir ebedî sel ki zamandır adı;
Haydi katıl sen de o coşkun sele.
Karşı durulmaz, cereyan sîne-çâk...
Varsa duranlar olur elbet helâk.
Dalgaların anlamadan seyrini,
Göz göre girdâba nedir inhimâk?
Dehşet-i mâzîyi getir yâdına;
Kimse yetişmez yarın imdâdına.
Merhametin yok diyelim nefsine;
Merhamet etmez misin evlâdına?
“Ben onu dünyâya getirdim...” diye,
Kalkışacaksın demek öldürmeye!
Sevk ediyormuş meğer insanları,
Hakk-ı übüvvet de bu cânîliğe!
Doğru mudur ye’s ile olmak tebâh?
Yok mu gelip gayrete bir intibâh?
Beklediğin subh-i kıyâmet midir?
Gün batıyor, sen arıyorsun sabâh!
Gözleri mâzîye bakan milletin;
Ömrü temâdîsi olur nekbetin.
Karşına müstakbeli dikmiş Hudâ,
Görmeye, lâkin daha yok niyyetin!
Ey koca Şark, ey ebedî meskenet!
Sen de kımıldanmaya bir niyyet et.
Korkuyorum Garb’ın elinden yarın,
Kalmayacak çekmediğin mel’anet.
Hakk-ı hayâtın daha çiğnenmeden,
Kan dökerek almalısın merd isen.
Çünkü bugün ortada hak sâhibi,
Bir kişidir: “Hakkımı vermem!” diyen.
Mehmet Âkif Ersoy 1936 yılında öldüğü için bu eserin özgün metni kamu malıdır. Metin T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı Dijital Safahat yayınından alınmıştır.
Uyan! Şiirinin Açıklaması
Safahat'ın beşinci kitabı Hatıralar'da yer alan şiir, altında 5 Şubat 1330 (18 Şubat 1915) tarihini taşır. Şair doğrudan Müslümana seslenir: “Baksana kim boynu bükük ağlayan?” diye sorar; ağlayan, onun yaşama hakkıdır ve onu kurtarmak için “ölüm uykularından” uyanması gerekir. Bunca zaman uyuduğunu, çekmediği kalmadığı hâlde uslanmadığını, yurdu baştan başa çiğnenirken bir kez olsun kımıldanmadığını söyler. Zamanı, geleceğe kükreyerek akan ve karşı durulamayan bir sele benzetir; karşısında duranlar helâk olur, o hâlde göz göre göre girdaba dalmak boşunadır. Geçmişin dehşetini hatırlatır; yarın kimsenin imdada yetişmeyeceğini, kendine acımasa bile evladına acıması gerektiğini söyler. Umutsuzlukla mahvolmayı, gözleri geçmişe bakan bir milletin talihsizliğini kınar: Güneş batarken sabahı aramaktadır. “Ey koca Şark” diye bütün Doğu'ya seslenir ve Batı'nın elinden çekilmedik kötülük kalmayacağından korktuğunu belirtir. Şiir, yaşama hakkının çiğnenmeden, gerekirse kan dökerek alınması gerektiği ve bugün hak sahibinin yalnızca “Hakkımı vermem!” diyen kişi olduğu sözüyle biter.
Uyan! Ana Fikri
Yaşama hakkı tehlikede olan Müslüman toplum gaflet uykusundan uyanmalı, geçmişe takılıp kalmadan geleceğe yönelmeli ve hakkını kendi gücüyle savunmalıdır.
Teması
Uyanış ve hakkını savunma